Kaldıraç (İngilizce leverage), elindeki paranın çok üstünde bir pozisyon açmanı sağlayan borsa özelliği. Cebinde 1000 dolar var ama 10.000 dolarlıkmış gibi işlem yapabiliyorsun. "Borsa sana borç veriyor" gibi düşün.
Yalnız bu borç bedava değil — pozisyonun ters giderse hem kendi paran hem de aldığın "borç" hızla erir, ve borsa bunun bedelini tam olarak senin cebinden tahsil eder. İşte bu tahsilat noktası likidasyon.
Basit örnek
1000 doların var. Bitcoin 50.000 dolar. Şu üç senaryoyu karşılaştıralım:
- Spot alım (1x, kaldıraçsız): 1000 dolarlık BTC alırsın. Fiyat %10 çıkarsa 100 dolar kâr edersin. %10 düşerse 100 dolar zarar.
- 10x kaldıraç: 10.000 dolarlık BTC pozisyonu açarsın. Fiyat %10 çıkarsa 1000 dolar kâr — paranı ikiye katladın. %10 düşerse 1000 dolar zarar — marjın tükendi, likit oldun.
- 25x kaldıraç: 25.000 dolarlık pozisyon. %4 düşüş 1000 dolar zarar demek — likit. Yani sadece %4'lük bir ters hareket paranı silmeye yeter.
Kaç x ile ne kadar mesafe kalır?
Şu tablo, isolated margin ve %0.5 bakım marjı (MMR) varsayımıyla — calculator'daki formülün pratik özeti:
| Kaldıraç | Likidasyona Mesafe | Yorum |
|---|---|---|
| 2x | ~49.5% | Neredeyse spot gibi güvenli |
| 5x | ~19.5% | Konservatif, uzun tutulabilir |
| 10x | ~9.5% | Popüler denge noktası |
| 25x | ~3.5% | Kısa vadeli, tetikte olmalı |
| 50x | ~1.5% | Scalping seviyesi, çok riskli |
| 100x | ~0.5% | Kumar sınırında |
Yani hangi kaldıracı kullanmalıyım?
Bu tamamen trading tarzına ve risk toleransına bağlı. Bazı kaba kurallar:
- Yeni başlıyorsan: 3x-5x ile başla. Duyguları kontrol etmeyi öğren.
- Swing trader (günler-haftalar): 3x-10x arası. Uzun tutacaksan mesafe önemli.
- Day trader (saatler): 10x-25x makul. Yakın stop-loss ile birlikte.
- Scalper (dakikalar): 25x-50x mümkün ama sürekli ekran başında olmalısın.
- 100x+: Genellikle profesyoneller bile kaçınır. Fiyatın normal dalgalanması bile seni siler.
"Kaç x" ile "ne kadar para" farkı
Sık karıştırılan bir konu: 25x kullanmak 25 kat para koymak demek değil. Sadece marjın 25 katı büyüklüğünde pozisyon aç demek. Yani:
- 500 dolar marj + 10x = 5000 dolarlık pozisyon
- 500 dolar marj + 25x = 12.500 dolarlık pozisyon
- 500 dolar marj + 100x = 50.000 dolarlık pozisyon
Cebinden çıkan hep aynı 500 dolar. Değişen tek şey: fiyatın kaç % ters gitmesi seni bitirir.