Kripto vadeli işlemlerin en temel iki hareketi:
- Long (Buy): Fiyatın yükseleceğine oynamak.
- Short (Sell): Fiyatın düşeceğine oynamak.
Spot piyasada sadece "al" yapabilirsin — fiyat düşerse kaybedersin, çıkarsa kazanırsın. Vadeli işlemde ise ikisini de yapabilirsin. Bu senin en büyük avantajın: düşüş piyasasında da para kazanma ihtimalin var.
Long: klasik "al ve bekle"
Bitcoin 50.000$'da. "Bu 60.000$'ı görecek" diyorsun. Long açıyorsun.
- Fiyat 55.000$ olursa → kazanç (yeterince yükseldi)
- Fiyat 45.000$ olursa → zarar (yanlış yön)
- Fiyat çok düşerse → likidasyon (marjın bitti)
Bu kısım basit. Spot alım gibi düşün, sadece kaldıraçla büyütülmüş.
Short: elimde olmayan şeyi nasıl satabilirim?
Bu kısım kafa karıştırıcı gelebilir. Ama arka planda çok basit bir şey oluyor:
Borsadan Bitcoin ödünç alırsın → şimdi satarsın → fiyat düştüğünde geri alıp iade edersin → aradaki fark senin.
Örnek:
- BTC = 50.000$. Kısa açıyorsun (1 BTC ödünç alıp sattın gibi).
- BTC 40.000$'a düştü. Şimdi 40.000$'a bir BTC alıp iade edersin.
- 10.000$'ı cebine koyarsın (küçük fee'ler hariç).
Modern perpetual futures'ta bu "ödünç alma" işlemi arka planda otomatik — sen sadece "Short" butonuna basıyorsun. Ama mantık aynı.
Long-short simetrisi (ve simetrisizliği)
Matematiksel olarak long ve short birbirinin ayna görüntüsü — 10x long'ta %10 düşüş likit, 10x short'ta %10 yükseliş likit. Ama iki gerçek dünya farkı var:
- Funding rate: Genelde piyasa long-biased olduğu için long'lar short'lara ödeme yapar. Uzun süre long tutmak "kirası" olan bir pozisyon. Short tutmak ise sana funding kazandırabilir.
- Volatilite yönü: Kripto piyasasında yükselişler yavaş, düşüşler ani. Bu yüzden yüksek kaldıraçlı long, çok hızlı bir "flash crash"te likit olur. Short için de tam tersi ani spike'lar tehlike.
Ne zaman hangisi?
Sinyal, sentiment ve trend analizi ayrı bir konu ama pratik bir başlangıç:
- Long düşün ne zaman: Piyasa haberi pozitif, trend yukarı, destek seviyesinde geri sıçrama, boğa piyasası.
- Short düşün ne zaman: Aşırı yukarı FOMO görüyorsun, kritik direnç kırılamıyor, teknik göstergeler aşırı alım gösteriyor, ayı piyasası.
Ama en önemli kural: her iki yönde de yanılabilirsin. Position size ve stop-loss senin dostundur. Bir pozisyona sermayenin en fazla %1-2'sini riske et.